Akuut juääc ë wuöt aa röt cɔl aa gɛ̈tpiny rin ku bë akut ya ŋic ke ce thok lel tɛ̈në kɔɔc leŋ yeen röt. Wɛ̈t de yic yen ee lɔn bï kɔɔc leŋ akut ke kɔ̈ɔ̈th ya kum bë kek cï kɔ̈ny tɛ̈ leŋ yen wëëu tɔ̈u akut guöp.
Wɛ̈t yic, aya, aguiɛɛr ce thok lel tɛ̈n kɔɔc leŋ yeen a lëu bë:
- guɔt cath na cɔkalɔn wɛɛr kɔc leŋ yeen
- wëëu wälä kä kɔ̈k cë gäm yeen gam
- ɣɔɔc ku ɣɛɛc kë de
- lon cë mat thany
- ŋäny ku a lëu bï raan/akut dɛ̈t ŋäny
A leŋ kä juɛ̈ɛ̈c path tɔ̈u, käŋ akut wut cɔl a gɛ̈tpiny kekëdäŋ kaam këc yïn lon kën gua gɔl cök, apath bäk kä ye löŋ wïc ku wëëu ye gɛ̈tpiny nyaai kaŋ deet, ku lɔn lëu löŋ bë akut dun puöl bë gätpiny.
Rin bäk röt kony ye tɛ̈ktɛ̈k kä yiic, dhɔ̈l ye akut gätpiny aa bäk kaŋ wïc cök ku tak kä yic ye dhël nɛn bë piath kek akut dun.
Ye dhɔ̈l kɔ̈k neɛn tɔ̈u tënë gɛ̈tpiny?
Baai Queensland, akut wut a lëu bë gätpiny wälä a lëu bë ya macuruö dhɔ̈l tɛ̈k yiic.
tɛ̈ cït tɛ̈ wïc kɔɔc leŋ yeen, Akut a lëu bë gätpiny. ka ye:
- Amada
- Macuruö
- Ajuɛɛr/Matkök
- Aguiɛɛr Aboriginal ku kɔɔc Torres Strait Island
Kuat dhël tööŋ cäk kuany ye dhɔ̈l kä yiic a bë laŋ lɛŋ kä rɛc yen ku kä pɛth yen. FCëmën, macuruö a ril ë gɔ̈c ku luɔy de tɛ̈ thööŋ keek amada ku a lëu bë piath tɛ̈n aguiɛɛr dït, aländeen tɛ̈ looi tijäär ë bɛ̈i kor wälä mër kɔ̈k yiic. Ajuɛɛr aa ce lac piath tënë akuut wuöt.
Rin bäk kɔ̈k ŋic alɔŋ dhɔ̈l gɛ̈tpiny kä agut wëëu ye nyaai ku kä ye löŋ wïc, a leŋ lëk dɛ̈t cë gäm week piiny tɛ̈n ku jal aa kɔ̈k bɔ̈ yiic. Tɛkdä ka path bäk jam kek aguir wuöt kɔ̈k bäk piöth dhɛ̈l loiloi ken yiic.
Aguir kor juääc aa yekä nhiaar bë ke gätpiny kekëdaŋ tɛkdä ka path bäk jam kek raan cë lööŋ kueen wälä raan ŋic wël alɔŋ wëëu ke we këc kë luɔykä gua gɔl. Kën a ril rin na cë akut dun rot gätpiny kuat dhɛ̈l cë tak, ka bë wëëu juääc nyaai ku wïc lon dït tet tɛ̈ leŋ yen kë wiëckä bäk waar.
Löŋ Gɛ̈t Amada ye kë yïndä?
Na cäk tak bë akut dun gätpiny, ka path bäk deet lɔn cï löŋ akut cït akut dun puöl bë gätpiny ku kuany lööŋ cë gät athör löŋ cɔl legislation cök. Baai Queensland, Löŋ Gɛ̈tpiny Amada ee löŋ mac amdada cë gätpiny. Löŋ ee kïn akuut lëu bë ke gätpiny teet.
Löŋ yic, kuat akut wïc bë gätpiny a dhil:
- guiir ku yɛ̈th tueŋ rin löŋ,
- laŋ kɔc ka 7 le tueŋ,
- Kɔɔc mac yeen pɛ̈n lɔ̈m wëëu riɛn ken.
Kën a cï nyuɔɔth lɔn yee raan akut pëën bï cï luui ku ye dɔ̈m/riɔp wälä bë laŋ wëëu yök lon deen akut yic kekëdaŋ käkä aa dhil looi ke ye kä cï akut lueel lä ka bë ya looi ku a ce tijäär ë raan tök. Aya, a leŋ amadaa cë pëën bïk röt cï gɛ̈tpiny ku aa cë kuɛɛn piny löŋ yic ku lëk dɛ̈t alɔŋ ye wɛ̈t kën a tɔ̈u piiny tɛ̈n.
Löŋ kën ee rëër ka war yic, ka yeen apath bäk we thook tuööm kek Mäktam Tijäär Alal wälä cɔl rot a wëët raan cë lööŋ kueen wälä raan wëëu.
Tɛ̈ bï wek amada dun gätpiny thïn
Na cë akut ye nhom tak bë rot gätpiny, ka leŋ kä bäk looi të cït të wïc Löŋ Gɛ̈tpiny Amada yeen. Na cïn akut thiin cï akut dun kuany wälä kuat akut thiin kɔɔc cë röt yök bïk lon akut looi, ka wek aa bë kɔc dhiɛl lɛ̈k bïk röt juaar.
Lon akut thiin kën a bë ya cɔ̈t amat kek kɔc ëbën bïk wɛ̈t amada takic dhël lon mäktab, ku mat ke tɛ̈ bï amada cääth thïn ku kuanykä raan bë gɛ̈tpiny kuany cök.
Kaam këc wek amat cɔɔl, akut thi a bë rin amada dun tak. Löŋ yic, aguiɛɛr dun a dhil cäk thoŋ Nyïŋlïth. Tɛkdä ka akut a leŋ rin wënthɛɛr kekëdäŋ a bäk kaŋ deet lɔn cïn yen kɔɔc kɔ̈k leŋ akut thöŋ rin ke yeen wälä thöŋ kek aguiɛɛr dɛ̈t. Na kuöckä tɛ̈ bäk luöi kën, ka we tuum we thook kek Mäktam Tjäär Alal.
Akut thi a bë dhiɛl them bë deet lɔn le käwïc akut cök rin käwïc akut cë kuɛɛn piny kek aa bë lon akut cɔ̈k piny. YAkut thi dun aya, a bë gän ë lööŋ akut dun gɔɔc bë tɛ̈ bï akut dun ciɛth thïn ŋic rin bäk kä wïc lööŋ kun buɔɔth cök.. Lööŋ kä aa bë piath, aya, alɔŋ atɛ̈k ajuër ku rin aguiɛɛr kuɔɔny.
Mäktam Tijäär Alal a lëu bë week gäm anyuth lööŋ thöŋ ke lööŋ bäk looi wälä a lëu bäk lɔ̈ɔ̈ŋ kun waar yiic bïk thöŋ ke lööŋ cë nyuöth week të piɛth kek aguiɛr dun. Na leŋ akut dun lööŋ wënthɛɛr wälä a wïc bë ke waar yiic, ka piath bäk deet lɔn cïn yen lëk bäk muör awër yic. Löŋ yic, lööŋ ëbën aa dhil gɔ̈t Nyïŋlïth.
Akut thi, aya, a bë kɔc caath yiic lɔn leŋ yen kɔɔc path bë ke kuany akut määc yic. Tɛkdä ka wek aa bë wïc kɔɔc akut dun leŋ kä keen ŋickä loi thook bïk nyïn raan wël tɔ̈ɔ̈u, bɛ̈ny, abuɔth bɛ̈ny ku raan wëëu tɔ̈ɔ̈u kuɛ̈ny yiic kekëdäŋ apath bë laŋ kɔɔc kɔ̈k bë kony akut thi yic.
Löŋ yic, wek aa bë bɛ̈ny ku raan wëëu tɔ̈ɔ̈u kuany amat yic. Wek aa dhil bɛ̈ny bë amat cääth kuany kekëdäŋ raan dɛ̈t a lëu bë kuany nyin bɛ̈ny tɛ̈ cï amat ŋaany thok. Na cë akut gätpiny, ka bɛ̈ny yen amɛtmɛɛt lac cääth. Tɛkdä ka wek aa bë raan wël tɔ̈ɔ̈u kuany bë wël luɛlkä keek amat yic gɔ̈t ku tɔ̈ɔ̈u keek. Wël amat cë gätpiny aa kek ye kë takic amat yic muk nhom. Kɔɔc tɔ̈u nyïn kä yiic aa ye cɔl kɔɔc muk mäktab kuaany ku aa lëu bïk nyiën ken muk ɣet kööl gɛ̈t rin akut piny ku kuɛny kɔɔc kɔ̈k nyiën ken yiic tɛ̈ cït tɛ̈ cï lööŋ luɛ̈l yeen.
A leŋ lööŋ mac luɛl amat ka këc gua looi, yeŋa bë caal amat yic, kä tak yiic amat yic, ye ke tak yiic kadä ku yeŋa bë puöl bë ya raan akut wälä bë ya raan akut määc. Tɛkdä ka path bäk we thook tuööm kek Mäktam Tijäär Alal wälä wiëckä wëët tɛ̈n raan lööŋ.
Na cë gam bë akut gätpiny ku thany akut lööŋ cök, ka aguiɛɛr dun a bë athör gɛ̈tpiny jal thiɔ̈ɔ̈ŋ. Kën a bï raan cë kuɛ̈ny yeen amat yic looi.
Athör gɛ̈tpiny aa lëu bë ke yök Mäktam Tijäär Alal yic ku aa keek kek bë athör duun cäk thiɔ̈ɔ̈ŋ ku thanykä cök la caath. Na cïn kä jöör, ka aguiɛr dun a bë gätpiny tɛ̈ cï wek athör cë thiɔ̈ɔ̈ŋ tooc ku tääukä wëëu piny ku wek aa bë gäm anyuth akut cë gätpiny.
Na cë akut dun gätpiny, ka leŋ kä dhiɛlkä looi kaam cë gäm week yic rin bäk kë ye löŋ lueel tiiɛŋ nyin. Mäktam Tijäär Alal ku Mäktam Ajuër Authralia aa bë week gäm lëk la cök.
Lëk kɔ̈k:
- Mäktam Tajiir Ɣɛr Puöu:
- Lëk wut ɣööt thook alɔŋ Gɛ̈ttpiny ku lööŋ
- Waraak kuaan kuɔɔny wut alɔŋ gɔ̈c aguiɛɛr wut
- Mäktam Ajuër Ɣothralia alɔŋ Lëk tɛ̈n aguir cï wɛ̈ɛ̈u ken ye dhiëth
Last updated 2008-02-14