Dɛ̈t akut määc

Yeŋö kën lon kɔɔc akut määc?

Ba ye raan akut ë määc, ka ye nyuɔɔth yïn a cï löŋ thɔn ba käŋ aguiɛɛr muk nhïïm. Na cɔkalɔn bï löŋ yï tiit kɔ̈u ba cï ben thöŋ kek raan mac akut këc gätpiny tɛ̈ leŋ yen kä wääc, ka thää bï löŋ yï tiit kɔ̈u ee tɛ̈ cïn loiloi ku tiiŋ nyïn.

Ka yï ye raan akut ë määc, kä ba ya looi aa leŋ yiic muöök luɔy ku lööŋ aguiɛɛr, ku aguiɛɛr a kuany lööŋ cök, na cë luɔy thany ka looi, ee käcëgɔ̈t alɔŋ wëëu ŋiɛc tɔ̈ɔ̈u ku a lëu bë käny ke cool. Kën a ye nyuɔɔth alä kuat raan cë kuany akut määc yic a bë dhiɛl laŋ ŋiëëc wälä a bë ŋiëëc dhiɛl piɔ̈ɔ̈c ku bë loiloi kä ŋiɛc looi.

Yïn a bë dhiɛl luui puön ɣer ku yïn a bë käk kek nhiɛɛr amada dhiɛl looi ku loi luɔn du ke yï tïïr nhom, ku a ŋic ku a cï ye waar yic. A path ba lëk ba yök luɔn du yic cï wel bë ya kë dɛ̈t kony yïn yiɛnh du wälä mäth duun dɛ̈t.

Yïn a dhil luui aya ë puön ɣer tɛ̈ cï kë wïc ku kë wïc aguiɛɛr ke nhïïm deeny. Cëmën, kɔɔc ye dɔ̈m aguiɛɛr yic aa lëu bïk ya kɔɔc akut ë määc kekëdäŋ aa cïk lëu bïk cuɛt tɛ̈ leŋ yen lon cuët ku ee lon thiääk ke keek wälä aa cïk lëu bïk rëër thïn tɛ̈ cuɛt kɔc.

Löŋ Gɛ̈tpiny Amada ee loiloi käk kuany yiic apath. Apath bë kɔɔc akut ë määc loiloi ken deet löŋ yic ku dɛtkä keek lööŋ kɔ̈k thiääk kek aguiɛr dun yiic. Tɛkdä ka wek aa bë bɛn la wïc lëk kɔ̈k tɛ̈n raan cë lööŋ kueen wälä Mäktam Tijäär Alal.

Loiloi akut ë määc ye kä ŋö?

Akut ë määc ëbën a leŋ loiloi ril cï löŋ thɔ̈n keek alɔŋ aguiɛɛr kekëdäŋ kɔɔc akut tööŋ ë määc aa bë ya laŋ loiloi gɛ̈ɛ̈r thook. Abɛ̈k loiloi kä aa wïc lon dït, ka yeen apath bï akut takic bë abuɔth bɛ̈ny kuany.

Bɛ̈ny

Bɛ̈ny yen ee ye them bë akut ë määc cɔl a mac aguiɛɛr. Bɛ̈ny yen amɛtmɛɛt akut ë määc cɔɔl ku nyuuc thïn bë amɛtmɛɛt cɔl a latueŋ tɛ̈ cït tɛ̈ cï löŋ luɛ̈l yeen. Amɛtmɛɛt akut ë määc yiic, bɛ̈ny, aya, yen a leŋ riɛl lëu bï yen wɛ̈t tek yic tɛ̈ cï kɔɔc cuɛt nyïn thöŋ kuaany yic ku yen bɛ̈ny a dhil wël dhuk kɔ̈ɔ̈th pɛɛy thok ëbën ku ruöön thok ëbën.

Na ye aguiɛɛr kɔɔc dɔ̈m, ka a dhil luui apath kek kɔɔc luɔy ëbën, alandeen kek bɛ̈ny kɔɔc ë luɔy. Ka ye raan wat aguiɛɛr nhom, bɛ̈ny yen a athör ku amɛtmɛɛt luɔy lac thany yiic ku thäät kɔ̈k ee yen aguiɛɛr jääm thok tɛ̈ leŋ yen wɛ̈t thiëc alɔŋ aguiɛɛr.

Raan wël tɔ̈ɔ̈u/amuɔ̈kwël

Amuɔ̈kwël yen a cï löŋ gäm lon bï yen käcëgɔ̈t cë thiääk kek wëëu ya tɔ̈ɔ̈u tɛ̈n amada cëmën cï ye kuany yic ë löŋ yic. Na këc raan wël tɔ̈ɔ̈u loiloi kä looi löŋ yic, ka tɛkdä ka cë awuöc looi.

Loiloi raan wël tɔ̈ɔ̈u aa leŋ yiic lëk Mäktam Tijäär Alal alɔŋ kuat kë cë rot waar tɛ̈n bäny akut ë määc, lööŋ amada wälä tɛ̈nëyök agut gɛm dhuŋ wɛ̈t kɔ̈u alɔŋ wëëu amada.

Amuɔ̈kwël a dhil rot guiir, bë käŋ amɛtmɛɛt akut ë määc ya tuɔɔc aɣeer ku muk wuök ken. Athör bɔ̈ tɛ̈n akut ë määc ee lon raan wël tɔ̈ɔ̈u ku amuɔ̈kwël aya a lëu bë ya yen akuën kɔɔc aguiɛɛr muk nhom.

Amuɔ̈kwël a lëu bë kɔɔc kɔ̈k tɔ̈u akut lim bïk ye kony kekëdäŋ yen ye tööŋ yen a bë ye dhiɛl deet lɔn cï luɔy looi apath.

Raan wëëu tɔ̈ɔ̈u/amuɔ̈kwëëu

Kɔɔc akut ë määc ëbën kek aa leŋ nhïïm määc ë wëëu amada kekëdäŋ amuɔ̈kwëëu yen ee wɛ̈t dhuk kɔ̈u tɛ̈n akut ku tïŋ apath lɔn ye käcëgɔ̈t lɔŋ ë wëëu yith.

Amuɔ̈kwëëu a dhil kuat anyuth ë ɣɔɔc amada tïŋ ku tɔ̈ɔ̈u, ku dhil ŋic lɔn cï wëëu tɔ̈ɔ̈u apath, wëëu wïc aa cë cuat piny ku kuat cɛk a cë thany tɛ̈ cït tɛ̈n löŋ amada. Na ye amada kɔc luööi, ka kɔɔc cë luööi aa lëu bïk loiloi abɛ̈k ye loiloi kä yiic ya looi kekëdäŋ amuɔ̈kwëëu yen a dhil ye deet lɔn cï luɔy looi apath.

Amuɔ̈kwëëu, aya, a ye ŋɔ̈ɔ̈th ka wɛ̈t luɔn de ya dhuk kɔ̈u, ku dhuk wɛ̈t lon raan cɛɛth (auditor) kɔ̈u ku bïï kë cï bɛŋ lueel amat dïït ruöön yic tɛ̈ wïc löŋ yeen keya.

Kɔɔc kɔ̈k akut

Na leŋ akut duun ë määc yic kɔɔc kɔ̈k, ka bï lööŋ tööŋ rɔm kɔɔc akut ëbën mac. Ka we ye abaŋ akut ë määc, kɔɔc akut kä aa bë nhïïm laŋ lon wël aguiɛɛr kekëdäŋ, aya, aa lëu bïk kuat raan tööŋ tɔ̈u akut yic ya kony ë loiloi cït gɛ̈tgɛ̈t dhuŋ wɛ̈t kɔ̈u wälä gɛ̈tgɛ̈t athör liɛɛm wëëu.

Aguiɛr dun, aya, a lëu bë akuut kɔ̈k looi wälä akuut ë luɔy bë akut ë määc kony. Akuut kɔ̈k cït käkä aa ce wïc ë kuaany (election).

Lëk kɔ̈k:

• Lëk ë Mäktam Tajiir Ɣɛr Puöu alɔŋ akuut määc ku tiëŋ kɔc puöth
• Manha caath lëk kɔ̈k tɛ̈n Mäktam Tajiir Ɣɛr Puöu ba deet lɔn ŋuɔt yen yic emën:
  • Panpiööc Dït ë Tëët Queensland a leŋ lëk alɔŋ Akuut määc
  • Panpiööc Dït ë Tëët Queensland a leŋ lëk alɔŋ Loiloi ku kuaany akut määc
  • Waraak kuaankuɔɔny wut alɔŋ Akutm ääc wälä akut kɔɔc mɛ̈c